Odmiany kroju pisma

Odmiana kroju pisma różnicuje pisma jednego kroju ze względu na grubość, szerokość i pochylenie. Zbiór odmian jednego kroju pisma nazywany jest rodziną kroju pisma.

Rodzina kroju Helvetica Neue

Grubość

Do określania grubości kroju pisma w polskiej typografii przyjęto pomiar pierwszej pionowej kreski (w jej połowie) litery n w stopniu 10 p. Na tej podstawie wyróżnia się: pismo bardzo cienkie: poniżej 0,2 mm, pismo cienkie – od 0,2 do 0,3 mm, pismo zwykłe – powyżej 0,3 do 0,4 mm, pismo półgrube – powyżej 0,4 do 0,6 mm, pismo grube – powyżej 0,6 do 0,85 mm, pismo bardzo grube – powyżej 0,85 mm.

Współcześnie nikt tego systemu w Polsce nie używa. Używana jest nomenklatura angieleskojęzyczna. Do określania grubości kresek znaków używa się między innymi następujących określeń: thin, light, regular, book, medium, bold, black, czy heavy. Ponadto używane są modyfikatory takie jak: demi, semi, ultra, extra itp. Problem polega na tym, że nie istnieją żadne zasady pozwalające na określenie, jaka nazwa danej odmianie powinna być przyporządkowana. Panuje zupełna dowolność i uznaniowość.

Szerokość

Do określania szerokości kroju pisma w polskiej typografii przyjęto pomiar długości słowa OHamburgefonsz (w podstawie) w stopniu 10 p. Na tej podstawie wyróżnia się: pismo bardzo wąskie – poniżej 25 mm, pismo wąskie – od 25 do 30 mm, pismo normalne – powyżej 30 do 35 mm, pismo szerokie – powyżej 35 do 40 mm, pismo bardzo szerokie – powyżej 40 mm.

Podobnie jak w przypadku określeń grubości pisma, do opisywania szerokości pisma w Polsce nie używa się polskich nazw znormalizowanych (wynikających z pomiarów), a angielskojęzycznych arbitralnych określeń. Stosowane są następujące nazwy: narrow, condensed, thin, compressed, compact, extended, expanded. Modyfikatory to: extra czy ultra.

Pochylenie

Kursywa to pismo odmiany pochylonej towarzyszące pismu odmiany prostej. Można wyróżnić trzy sposoby takiego przyporządkowania:

1. Antykwom renesansowym i barokowym (wersje proste) przyporządkowane są kroje wzorowane na kancelaresce (wersje pochyłe). Taka odmiana w języku angielskim jest nazywana italic, w języku polskim nazywana jest italiką.

Wersja prosta i italika

2. Pochylenie powstaje poprzez zmianę nachylenia kresek głównych w stosunku do linii pisma, z właściwymi korektami kształtu znaków (na ogół niewielkimi). Taka odmiana w języku angielskim jest nazywana oblique, w języku polskim nie ma swojej nazwy.

Wersja prosta i zmiana nachylenia kresek głównych znaków

3. Pochylenie jest w swoim charakterze czymś pośrednim pomiędzy italiką a pochylenie powstałym przez zmianę nachylenia kresek głównych znaków. Jest to sposób bardzo użyteczny, gdyż nawet bardzo długie fragmenty tekstu wyróżnione w ten sposób są dobrze czytelne. Taka odmiana nie ma jeszcze nazwy ani w języku polskim ani w angielskim.

Wersja prosta i wersja pośrednia kursywy

Istnieje dość duże zamieszanie w nazewnictwie dotyczącym kursyw. Po pierwsze, w języku polskim odmiana oparta na kancelaresce nazywana jest nieprawidłowo italikiem, co jest kalką z języka angielskiego (prawidłowo powinna być nazywana italiką. Po drugie, w języku angielskim odmiana powstała przez nachylenie kresek głównych znaków jest bardzo często nazywana italic (a powinna być nazywane oblique), na przykład istnieje coś takiego jak Helvetica Italic.

Odmiana Italic kroju Helvetica

Pisanka (skryptura) to rodzaj pisma naśladujący pismo odręczne (wykonane różnymi narzędziami: piórem, patykiem, pędzlem itp.). Pisanka jest bardzo często pochylona, ale należy odróżnić ją od kursywy.

Pisanka Zapfino

Istnieją także odmiany pochylone (kursywy), które nie posiadają wersji niepochylonej (prostej).

Istnieje tylko kursywa